Porady eksperta

Porady eksperta

„Zioła jako skuteczne narzędzie w kontroli kokcydiozy”

Anna Arczewska-Włosek

Sylwester Świątkiewicz

 

Dla współczesnej produkcji drobiarskiej jednym z największych wyzwań pozostają efektywne metody profilaktyki i zwalczania kokcydiozy. Wyniki krajowych badań przeprowadzonych w Instytucie Zootechniki PIB wskazują, iż ziołowe dodatki paszowe mogą stanowić część programu prewencji kokcydiozy.

Kokcydioza kur to jelitowa choroba pasożytnicza wywoływana przez jednokomórkowe pierwotniaki z rodzaju Eimeria. U kur występuje 7 swoistych gatunków, zróżnicowanych pod kątem patogenności, miejsca bytowania w przewodzie pokarmowym oraz wywoływanych uszkodzeń tkanki jelit. Do zarażenia dochodzi drogą fekalno-oralną, tzn. po połknięciu inwazyjnej oocysty, będącej częstym zanieczyszczeniem środowiska bytowania ptaków. W trakcie namnażania się kolejnych stadiów pasożyta i ich uwalniania do światła jelit dochodzi do uszkodzenia enterocytów (komórek budujących nabłonek błony śluzowej jelita). Przerwanie integralności tkanki jelit skutkuje nie tylko upośledzonym trawieniem i wchłanianiem składników pokarmowych paszy, ale także predysponuje do wtórnych infekcji bakteryjnych, wywołuje stan zapalny, biegunki, krwawienia ze ścian jelit, co w przypadku ostrego przebiegu choroby może doprowadzić do śmierci wycieńczonego ptaka.

Metody żywieniowe, a zwłaszcza zastosowanie ziołowych dodatków paszowych, są jednym z najbardziej obiecujących alternatywnych lub uzupełniających rozwiązań względem powszechnie stosowanych kokcydiostatyków paszowych.

Badania wykonane w Instytucie Zootechniki PIB

Niewiele jest opublikowanych wyników krajowych badań, których celem jest poszukiwanie substytutów kokcydiostatyków paszowych. W Instytucie Zootechniki PIB w Krakowie przeprowadzono cykl badań nad potencjalnie kokcydiostatycznym oddziaływaniem ekstraktów ziołowych. W pierwszym etapie badań poddano ocenie skuteczność pojedynczych ekstraktów pozyskanych z: czosnku, rozmarynu, szałwii, lebiodki, pokrzywy, piołunu, papryki, jeżówki, tymianku i krwawnika, w warunkach doświadczalnie wywołanej klinicznej kokcydiozy (po doustnym zarażeniu ptaków mieszaniną oocyst różnych gatunków Eimeria). Na podstawie wyników tego doświadczenia do dalszych badań wybrano ekstrakt z czosnku, szałwii, lebiodki, jeżówki, tymianku i skomponowano z nich zestaw. Wykazano, że powyższy zestaw ekstraktów stosowany w ilości 1 g/kg paszy wpływa na złagodzenie przebiegu ostrej klinicznej kokcydiozy oraz stymuluje wzrost kompensacyjny u zdrowiejących kurcząt. Warto zaznaczyć, iż wskaźniki wzrostowe są uważane za czułe indykatory w ocenie intensywności przebiegu choroby. Parametry produkcyjne uzyskane za cały okres odchowu w grupie ptaków zarażonych wysoce patogenną mieszaniną oocyst i otrzymujących w diecie dodatek zestawu ekstraktów były porównywalne z otrzymanymi przy zastosowaniu kokcydiostatyku paszowego diklazuril, jak i w grupie ptaków niezarażanych.

Szczególnie zadawalające wyniki uzyskano w teście fermowym przeprowadzonym na ptakach niezarażanych w warunkach niskiej ekspozycji kurcząt na kokcydia. Zastosowanie zestawu ekstraktów pozwoliło uzyskać na każdym etapie odchowu wyniki porównywalne z otrzymanymi przy użyciu kokcydiostatyku oraz istotnie wyższe w porównaniu z grupą kontrolną, nie otrzymującą w diecie żadnego dodatku. Powyższe wyniki wskazują, iż opracowany zestaw ekstraktów może stanowić skuteczną ochronę kurcząt w warunkach produkcyjnych, przy umiarkowanym zanieczyszczeniu kokcydiami, szczególnie w kontekście występowania subklinicznej postaci kokcydiozy. W jej przebiegu brak jest wyraźnych objawów chorobowych, obniżone są natomiast przyrosty masy ciała, gorszy jest wskaźnik wykorzystania paszy i zwiększony wskaźnik brakowania na skutek dużego zróżnicowania wzrostu ptaków. W efekcie subkliniczna kokcydioza wywiera wysoce negatywny wpływ na wyniki ekonomiczne odchowu.

Przypuszczać można, iż pozytywny efekt zastosowania zestawu ekstraktów nie wynikał jedynie z jego bezpośredniego wpływu na pasożyta, ale z wielokierunkowego oddziaływania substancji aktywnych poszczególnych ekstraktów, łagodzącego negatywne zjawiska towarzyszące kokcydiozie, poprzez m.in.: stabilizację jelitowej mikroflory bakteryjnej (działanie bakteriostatyczne wszystkich ekstraktów), stymulację odbudowy kosmków jelitowych uszkodzonych przez rozwój kokcydiów (czosnek), łagodzenie stanu zapalnego jelit poprzez działanie antyoksydacyjne (tymianek, oregano, szałwia, jeżówka), czy stymulację procesów odpornościowych (jeżówka, czosnek).

Na rynku krajowych dodatków paszowych pojawił się preparat Kokcidin firmy Intermag, przy którego opracowywaniu wykorzystano recepturę testowanego w Instytucie Zootechniki PIB zestawu ekstraktów ziołowych. W ramach współpracy z IZ PIB wykonano ponadto test z łącznym użyciem żywej atenuowanej szczepionki przeciwko kokcydiozie oraz preparatu Kokcidin. Wyniki doświadczenia wskazują na jego przydatność w żywieniu kurcząt zarówno nieszczepionych, jak i w warunkach zastosowania prewencyjnego szczepienia przeciw kokcydiozie, szczególnie w starterowym okresie odchowu, czyli w trakcie nabywania przez ptaki odporności.

 

wstecz